Donderdag 8 oktober 19.30 uur voor het stadsdeelkantoor aan de Koninginneweg

Tijdens een vleermuizenexcusie die vorig jaar gehouden werd, bleek dat er in het Vondelpark een enorme hoeveelheid vleermuizen fourageert. Slechts met grote moeite kun je soms een enkele zien vliegen, maar met een bat-detector merk je dat het er veel meer zijn. Ze vliegen laag boven de vijvers, daar waar de meeste lekkere hapjes te vinden zijn. Als een vleermuis dicht bij de batdetector vliegt, hoor je uit dit apparaat een plokkend geluid, dit zijn de vertaalde klanken die de vleermuis -voor de mens onhoorbaar- maakt.
Tijdens deze excursie maak je kennis met deze normaal verborgen wereld van de vleermuis.

Als het erg hard regent, gaat de excursie niet door, want dan vliegen de vleermuizen niet.
Meer weten? Natuur- en milieuteam De Pijp, contactgegevens zie poster hiernaast.

Afgelopen zondag, 27 september 2009, werd voor een klein en select publiek het natuurpad door de Koeweide geopend. De ceremonie bestond uit het ondertekenen van een gebruiksovereenkomst met het Stadsdeel Oud-Zuid en het Wijkopbouwcentrum Vondelpark Concertgebouwbuurt. Vervolgens werd door beide partijen door het slaan van een paal, het pad genoemd naar C.W.F. Haak, een Vondelparkpionier uit de jaren '60 van de vorige eeuw.

Allereerst nam Somicha Bouziton namens het wijkopbouwcentrum het woord. Zij bedankte ieder die een bijdrage aan de ontwikkeling van het pad geleverd heeft.
Daarna nam Martin Melchers het woord. Martin is Stadsecoloog bij de gemeente Amsterdam, althans bij het schrijven van dit artikel is hij inmiddels op pensioen. Hij beschreef de ontwikkeling van natuurwaarden in het Vondelpark. Eind vorige eeuw was het slecht gesteld met de natuur in het park, maar sinds de laatste renovatiefase zijn belangrijke basisvoorwaarden aangebracht: takkenrillen, diervriendelijke oevers en het laten liggen van afgestorven planten en bomen, ziet Martin als belangrijke redenen waardoor de natuurwaarden op een spectaculaire manier is teruggekomen. "Het zou jammer zijn als dit prachtige natuurgebied voor het publiek gesloten zou blijven".
De laatste spreker was de wijkwethouder Paul van Grieken, die nogmaals benadrukte dat Oud-zuid de ontwikkelingen van ecologische waarden in de wijk zeer belangrijk vindt, en in de toekomst wil blijven ondersteunen.
Joris Marsman -voorzitter van het bestuur van de wijkraad- tekende de gebruiksovereenkomst (zie foto).

Nadat de champagne rijkelijk gevloeid was, en iedereen zijn peentje in de chocoladefontein gedoopt had, hield Michel Koper een rondleiding voor het publiek langs het pad. Michel heeft eerder een grote groep vrijwilligers opgeleid die in de toekomst de bezoekers langs het Haakpad gaat leiden. De Koeweide blijft namelijk afgesloten gebied, en is alleen onder begeleiding te bezoeken.

Speciaal voor schoolklassen en andere jeugdgroepen heeft het IVN een lespakket opgesteld. Groepen en particulieren die geïnteresseerd zijn in een rondleiding kunnen via dit formulier contact opnemen met het Wijkcentrum.

Op steeds meer plekken in het Vondelpark veranderen bomen opeens van kleur. Wat de vorige dag een normale gezonde boom leek, kan nu helemaal zilver gekleurd zijn.
De kleur wordt veroorzaakt door het spinsel van de rupsen van de stippelmot. Binnen korte tijd zit dit spinsel als een vlies om de boom. En eronder zie je dan duizenden rupsjes heen en weer kruipen.

Het ziet er allemaal heel griezelig uit. Ik zag iemand huiverend naar het tafereel kijken, en zij noemde het "Cristo-in-Hell"; refererende naar de kunstenaar Cristo die zich ook bezig houdt met het inpakken van grote dingen.

Maar is dit wel zo schadelijk voor de bomen?

Over een paar weken verpoppen de rupsjes zich, en vliegen daarna als een grijs-wit motje met zwarte stippels weg. Het web verdwijnt, en de boom blijft bladloos achter. Maar gelukkig heeft de boom er weinig last van, het vormt nieuwe knoppen en de rest van de zomer zit het volop in het blad.
Voorwaarde wel is dat de boom gezond moet zijn. En helaas zijn dat er weinigen in het Vondelpark. Een wilg bij het Theehuis die jaar op jaar te kampen had met de stippelmot brak tijdens een niet zo'n zware storm onverwacht en viel om.

Er bestaan verschillende soorten stippelmotten, en iedere soort heeft voorkeur voor zijn eigen boom. In het park zie je dat de wilgen het meest zijn aangedaan. Rupsen die uit een wilg vallen zullen liever de hongerdood sterven dan een ander blaadje te moeten eten.
Het spinsel wordt door de rupsen gemaakt om zich te beschermen tegen vogels. Toch weten vogels ongeveer eenderde van de rupsen te vangen voor dat ze als mot uitvliegen, een belangrijke voedselbron dus.

Deze foto is gemaakt bij de brug bij de Vondelstraat. Rupsen die zijn afgedwaald op de brug zijn al begonnen de brug in te spinnen. Wie weet hebben we binnenkort onze eigen 'Cristo-in-hell ingepakte brug'!

Laatste Nieuws

Verschillende bronnen melden de komt van de processierups in het Vondelpark. We gingen meteen op onderzoek uit, maar konden de bron van de berichten niet vinden.
Wel melden enkele websites de aanwezigheid van de processierups in het Rembrandtpark en het Vondelpark, maar illustreren dit feit met foto's van de stippelmot! Ook meldt de GGD een actie waarbij mogelijk processierupsen werden verwijderd in Zuid-Oost. Het zal nog wel enige tijd duren voordat de processierups zich zal manifesteren in het park.

Het spinsel van de stippelmot is trouwens helemaal ongevaarlijk voor mens en dier.

Ontwikkeling van de ecologische waarden in het Vondelpark is een van de kernpunten bij deze renovatie. We hebben er al veel over geschreven: oevers worden verlaagd en voorzien van hoge begroeiing, overal in de bosschages komen houtwallen, en overal zie je min of meer bijzondere kruiden groeien.
Twee gebieden krijgen bijzondere aandacht. Dat zijn de Schapenweide en de Koeweide. Deze waren enkele jaren geleden nog monotone grasvelden, nu worden ze ontwikkeld tot een biotoop met een grote verscheidenheid in natuurwaarden.
(Uitzondering is even de Schapenweide -deze is tijdelijk opgeofferd aan de belangen van de renovatie. Het is nu een opslagplaats van bouwmateriaal en hoge hopen zand, kiezel en aarde.)

Martin Melchers, de stadsecoloog van Amsterdam, heeft een prachtig plan voor deze twee gebieden opgezet. Naast plannen voor verdere ontwikkeling van deze gebieden, heeft hij een natuurpad ontworpen, die door de twee weides loopt en met elkaar verbindt. De plannen zijn heel gedetailleerd. In dit artikel is er meer over te lezen.
Enkele maanden geleden was er een presentatie van het plan tijdens een veldtocht. Iedereen was erbij, Martin zelf natuurlijk, een zware delegatie uit Oud-West, leden van het IVN, en Somicha Bouzitoun van de Werkgroep Natuur Vondelpark, alsmede enkele vrijwilligers van deze werkgroep. Hier werd in detail de uitwerking van het plan besproken. Veel hiervan is verwerkt in het kaartje bij bovengenoemd artikel.

Je zou dus denken dat een verstandig beheer door Oud-Zuid nu wel verzekerd is. Even wankelde dat vertrouwen door het incident tijdens de paddentrek, maar kennelijk kan het nog veel erger...

Toen de vrijwilligers van de werkgroep Natuur Vondelpark afgelopen woensdag bezig waren met het onderhoud aan het natuurpad op de koeweide, draaide er plotseling een shovel-achtige tractor met een zware stalen aanhanger de dichtbegroeide en bloeiende weide op. Aan een soort van robot-arm was een maaimachine met afzuiger gemonteerd, en die freesde het groen tot de bodem af en zoog het op door een soort van shredder in de metalen achterbak. Een natuurgids van de IVN, die de vrijwilligers die dag begeleidde keek ontzet toe. Volgens hem wordt op deze manier van maaien de kruiden de kans ontnomen om zaad te schieten, ook nesten, kleine dieren, insecten; alles wordt opgezogen en kapot gemalen. "Waarom doen ze dat op deze manier, zelfs in de bio-industrie is deze manier van maaien zeer omstreden?". In een paar uur was de hele koeweide leeg gemaaid. De beestjes die het maaien overleefd hadden kregen nu geen bescherming meer, en kraaien, reigers en ooievaars vonden er een gedekte tafel.
Het gras was al meteen afgevoerd, je zag alleen nog de diepe geulen van de tractorbanden.

Een aantal jaren geleden was het nog gebruikelijk om de weides in stroken te maaien, zodat er genoeg gelegenheid was voor kleine dieren schuilplaats te vinden, en voor de kruiden om zaad te schieten. In een volgend overleg met oud-Zuid zullen wij dit ter sprake brengen.

Reactie van Oud-Zuid

Een beetje verlaat door het Hemelvaartweekend kregen wij een reactie van Quirijn Verhoog, landschapsarchitect en als zodanig betrokken bij de ontwikkelingen in de koeweide:

Op 20 april 2009 meldde Ruud Vlek van het Amsterdams Vogelnet de observatie van drie jonge bosuilen in het Vondelpark bij de Willemsbrug. Ze zitten hoog in een wilg met veel klimop aan de waterkant. Van de oudervogels geen spoor. Verder meldt de auteur:

De uilenkast hangt op de Koeweide, aan de hoge bomen aan de andere kant van de poelen. Klik op Lees meer... voor een kaartje met de uilenkast erin.

Foto: Jan van der Aa, gemaakt op 8 april.

De afgelopen week werden een groot aantal bomen geplant. Op de foto ziet u een aantal bomen die klaar zijn om in de grond gestopt te worden.

Bijzonder bij deze bomenplant-actie is dat dit duurzaam is. De bomen die nu geplant zijn, zullen naar verwachting veel ouder worden dan de gemiddelde boom in het Vondelpark.
Een groot probleem voor bomen in dit park is dat de grond erg drassig is, en de grondwaterspiegel erg hoog. Daarom hebben wortels van bomen niet erg veel houvast. Wortels komen niet diep, ook voor de grootste bomen niet meer dan enkele tientallen centimeters. Bij zware storm blijkt dat de wortels niet erg veel houvast hebben in de grond. Eerst zie je aan de voet van de boom een verhoging ontstaan, en bij de volgende storm valt de boom om.

Bij de nieuw geplante bomen zijn maatregelen getroffen om dit tegen te gaan. Tijdens de grote renovatiebeurt afgelopen zomer zijn op verschillende plaatsen speciale voorbereidingen getroffen om de ideale plek voor nieuw te planten bomen te creëren. Er is eerst een diep gat gegraven van ongeveer 10 meter in doorsnede. In dat gat werden heipalen geslagen tot aan de eerste zandlaag op een meter of 10 diepte. Op de heipalen werd een frame van stevige houten balken geplaatst, en vervolgens werd het gat gedicht met grond dat is vermengd met zand om het beter waterdoorlatend te maken.

Het is de bedoeling dat de nieuwe bomen op dit fundament het veel langer uit zullen houden dan de 50 tot 80 jaar, die de gemiddelde boom leeft in het Vondelpark voordat het omvalt.

Vandaag heeft wethouder Paul van Grieken van het stadsdeel Oud Zuid een uilenkast opgehangen aan een boom in de Koeweide. Aanwezig was een klein gezelschap bestaande uit de vrijwilligers van de Werkgroep Vondelpark die de kast gebouwd hebben (zie het andere artikel hierover), journalisten van vier persagentschappen, hoveniers van het park, de stadsecoloog Martin Melchers, en de wethouder zelf.

Voordat de wethouder in de ladder steeg om de bouten van de kast stevig in de boom te draaien, hield hij een toespraak waarin hij zijn beleid benadrukte om de ecologische waarde van het Vondelpark te versterken. Ook onderstreepte hij het belang om vooral de jeugd in de wijk in contact te brengen met de natuur. De uilenkast zal hierbij een belangrijke educatieve bijdrage leveren.

Op de vraag of er wel uilen in het park zijn, antwoordde Martin Melchers: "De laatste tijd heb ik er geen meer gehoord in het park. Het kan zijn dat hij weggetrokken is nadat de vorige kast op deze plek tijdens een storm weggewaaid was. Maar we zullen binnenkort zeker nieuwe kolonisten krijgen. In het Amsterdamse Bos heerst nu een overbevolking van bosuilen, en het is te verwachten dat er uilen in het Vondelpark een goed nieuw territorium zullen vinden. Voedsel is hier genoeg. Ze eten van alles. Van eksters en bruine ratten tot kikkers en wormen."
Om het publiek alvast in de sfeer te brengen bracht Martin op zijn uilenlokfluit een originele uilensong ten gehore.

Heeft u onlangs nog een uil waargenomen in het Vondelpark? Geef dit dan aan in een reactie hieronder.

Lang geleden hing aan een boom in de Koeweide een grote uilenkast, die regelmatig bewoond werd. Een paar jaar geleden is om onduidelijke reden deze kast opeens verdwenen, en sindsdien kon men de bosuil 's avonds horen weeklagen in de buurt van de Willemsbrug. Reden voor de Werkgroep Natuur Vondelpark om de handen in elkaar te slaan en een nieuwe te organiseren.

Cornelie van der Feen, aan het Wijkopbouwcentrum verbonden en actief bezig in deze werkgroep, zocht op het internet een geschikt model. Deze was snel gevonden, en met steun van Oud Zuid werden de planken op maat gezaagd afgeleverd bij het Wocvpc.

Na een oproep op deze site kwamen afgelopen maandag een groot aantal vrijwilligers om te helpen. Eerst was er een presentatie van een vogelkastdeskundige, die een duidelijk verhaal hield over het bouwen van een nestkast en wat er al zo in een nestkast gebeurt. Het verhaal werd opgefleurd met fraaie foto's.

Toen gingen de vrijwilligers aan de slag om de planken in elkaar te timmeren tot een uilenkast. Opvallend was dat de vrouwen hier het heft in handen namen. Terwijl de mannen voor de koffie zorgden, timmerden de vrouwen de kast met enkele rake klappen stevig in elkaar.

Binnenkort wordt de uilenkast aangeboden aan het Vondelpark. Dit zal gepaard gaan met een kleine feestelijkheid. U hoort binnenkort meer hierover op deze webstek.

Meer informatie over de uilenkast bij de Werkgroep Natuur Vondelpark.

Op 20 september 2007 organiseerde het Wijkcentrum Vondelpark-Concertgebouwbuurt een Vleermuizenexcursie in het Vondelpark. Aan het begin van de avond verzamelden zich een groot aantal mensen zich in het wijkcentrum. Onze verslaggever was er ook bij. Floor van der Vliet, een bekend vleermuisdeskundige ontving de bezoekers. Alvorens we weg mochten was er de verplichte diavertoning, waar Floor een overzicht gaf over het leven van de vleermuis. Het leven van deze onzichtbare nachtvlieger is toch interessanter dan velen dachten. Daarna kregen we een korte cursus over de bat-detector.

Toen gingen we op weg. Bij de Sophiavijver was het al meteen raak. De bat-detector begon te ratelen met een geluid dat mijn stoommachientje destijds maakte. Even later konden wij in het duister enkele vliegers onderscheiden. "Als je niet beter wist zou je denken dat het gewoon vogels zijn", merkte een van de excursiegangers op. Maar bij donker zie je zelden nog vogels vliegen, en de manier van vliegen is ook heel anders. Langzamere vleugelslag en scherpere bochten.

De beestjes lieten zich niet afschrikken door de drukte, en een enkele waagde zelfs een scheervlucht vlak over de hoofden van het publiek.
We gingen verder, het Vondelpark in. We liepen een rondje om de koeweide. Overal waren wel vleermuizen te horen, hoewel veel minder dan eerder. Pas bij de vijver bij het Snoephuisje (Amstelveense weg) werd het weer drukker. Omdat hier minder kunstlicht was konden wij de vleermuizen beter zien vliegen. Met de bat-detector kon je het verschil horen tussen de veel voorkomende dwergvleermuis en de zeldzamere ruige vleermuis.

Na de winterslaap gaat de Natuurwerkgroep Vondelpark met een bat-detector een uitgebreide inventarisatie maken van de plaatsen in het Vondelpark waar vleermuizen voorkomen.

Wout Nooitgedagt heeft speciaal voor hetVondelpark.net weer een prachtige serie foto's gemaakt. Dit keer uiteraard als thema "Ooievaarsnest".

Wout heeft al eerder geëxposeerd op deze stek met een uitgebreide collectie dierenfoto's uit het Vondelpark. In het voorjaar had hij op deze webstek ook de primeur van de eerste foto van de ooievaar in het Vondelpark.

Wout is docent aan de HVA te Amsterdam, en in zijn vrije tijd is hij natuurfotograaf. Recent is een Vondelparkfoto van hem gepubliceerd in het tijdschrift de National Geographic. Hij biedt deze en andere foto's ook te koop aan, vergroot en ingelijst. Informatie hierover per email aan Dit emailadres is beveiligd tegen spambots, u heeft JavaScript nodig om het te kunnen bekijken

NB: Intussen is de fotogalerij vervangen door een andere.